Hecataeus van Miletos

Inleiding

Monument van Cyrus de Grote, Olympic Parc te Sydney, Australië

Monument van Cyrus de Grote, Olympic Parc te Sydney, Australië

Hecataeus (ca. 550 – 476 v.o.j.), zoon van Hegesandros en genoemd naar de godin Hecate, was een filosoof en grensverleggend auteur van de vroegste geschiedenis en aardrijkskunde. Hij behoorde waarschijnlijk tot de rijke oude adel van de grote stad Miletos. Deze stad lag op een landtong aan de rivier de Meander ongeveer 80 kilometer van het huidige Izmir (Westkust Turkije). Hij werd geboren tussen 560 en 550 v.o.j. kort voor de Perzische koning Cyrus de Grote het Lydische koninkrijk van Croesus en alle daar gelegen Griekse steden veroverde. Na een periode van reizen vestigde hij zich in zijn geboortestad waar hij een hoge positie bekleedde en zijn tijd wijdde aan het samenstellen van aardrijkskundige en geschiedkundige werken. In een wereld gedomineerd door poëzie was Hecataeus een van de eerste Grieken om proza te gebruiken als intellectueel medium. De evolutie van vers naar proza in de Griekse wereld ging gepaard met de overgang van een orale naar een geschreven cultuur. Deze overgang verliep langzaam en duurde tot diep in de vijfde eeuw v.o.j.

De Ionische opstand

Gevecht tussen Ionische Grieken en Perzische troepen

Gevecht tussen Ionische Grieken en Perzische troepen

In 499 v.o.j. riepen stemmen in de omgeving van de Milesische tiran Aristagoras op tot de opstand tegen Darius I de Grote. Hecataeus probeerde vergeefs zijn landgenoten van hun voornemen af te brengen, hen herinnerend aan de omvang van het Perzische rijk. Later probeerde hij hen, opnieuw tevergeefs, te overtuigen met alle mogelijke middelen de heerschappij over de zee te verkrijgen. De rebellen die aanvankelijk gedeeltelijk succes boekten, werden spoedig teruggeslagen in een Perzisch tegenoffensief. Hecataeus adviseerde de verslagen Aristagoras zich terug te trekken op het eiland Leros in de Egeïsche zee en daar de gebeurtenissen in Miletos af te wachten. Zijn raad werd echter in de wind geslagen en de tiran vluchtte naar Thracië (het historische Thracische grondgebied is thans deel van Bulgarije, Griekenland en Turkije).
In 494 v.o.j. na het mislukken van de opstand, bemiddelde Hecataeus bij Artaphernes, broer van Darius en satraap (gouverneur) van Sardis, ten behoeve van de verslagen Ioniërs.

De Wereldkaart van Hecataeus

De wereld van Hecataeus  © Jona Lendering

De wereld van Hecataeus
© Jona Lendering

Zijn meest gekende werk is de wereldkaart die hij baseerde op de kaart van zijn stadsgenoot, Anaximander. Hij verbeterde deze kaart en voegde er commentaren aan toe. Hecataeus verdeelde zijn kaart in drie: Europa, Azië en Afrika. De drie delen worden van elkaar gescheiden door de Middellandse, de Rode en de Zwarte Zee. Tevens wordt de kaart opgedeeld in vier kwadranten. West-Afrika is gescheiden van Oost-Afrika en het Nabije Oosten door de Nijl, het Nabije Oosten van Europa door de Zwarte zee en de Kaukasus en Europa wordt in tweeën gedeeld door de rivier Don.

De kaart van Hecataeus was schematisch en helemaal niet correct (hij zag de wereld plat en de continenten omgeven door oceanen) maar het was een aanzienlijke stap voorwaarts en hij bewees de positie van de verschillende continenten te kennen.

Beschrijving van de aarde

De kaart kan gezien worden als een samenvatting van zijn tweede belangrijk werk, Periegesis of Periodos ges, beschrijving van de aarde. In twee volumes genaamd ‘Europa’ en ‘Azië’ beschrijft hij de kusten van het Middellandse Zeegebied: in het eerste deel van west naar oost en in het tweede deel van oost naar west, inclusief de Afrikaanse kusten. Soms echter volgde Hecataeus rivieren stroomopwaarts. De weinig overgebleven fragmenten van dit oeuvre tonen enerzijds een heldere, van alle franje ontdane proza en anderzijds de uitgebreide interesse van de auteur voor steden, afstanden, rivieren, bergen, volkeren, stammen en grenzen. Gebruiken, fauna en flora, landschappen, lokale mythologie en verhalen over de stichting van steden werden allemaal neergeschreven. Het is hier dat we voor het eerst een schriftelijke vermelding krijgen van de voor ons belangrijke Kelten. Hij noemt twee Keltische steden: Narbo, het huidige Narbonne in het zuiden van Frankrijk en Nyrax, vermoedelijk gelegen in Karinthië dat vandaag de dag deels in Oostenrijk, deels in Italië, deels in Slovenië ligt. Verder vertelt hij dat het door Griekse kolonisten gestichte Massilia (Marseille) zich in de nabijheid van het grondgebied van de Kelten situeert.

Hecateus’ visie op de Griekse mythologische wereld

Hecataeus publiceerde ook een derde werk, genaamd Historiai of Heroologia. Het was een weldoordachte gesystematiseerde vertelling in vier boeken over de tradities en mythologie van de Grieken. Het werk was een traditiebreuk met de epische werken van voordien en ondanks het feit dat slechts weinige fragmenten overblijven van het werk, werd de eerste zin beroemd. Met de nodige scepsis opent hij met de volgende woorden: ‘Hecataeus van Miletos spreekt aldus: wat ik schrijf, meen ik de waarheid te zijn; de verhalen van de Grieken zijn veelvuldig en lijken mij belachelijk.’ Hecataeus was een van de eerste geleerden die sceptisch onderzoek voerde naar de oude vertellingen. Zijn kritische instelling en ongeloof kreeg hij door de vele contradictorische verhalen waarmee hij in contact kwam tijdens zijn vele reizen.

Bronnen

LENDERING, J., Hecataeus of Miletus. internet, (9 november 2008)
http://www.livius.org/he-hg/hecataeus/hecataeus.htm

ENCYCLOPAEDIA BRITANNICA, Hecataeus of Miletus. internet, (9 november 2008)
http://www.britannica.com/EBchecked/topic/259133/Hecataeus-of-Miletus

NNDB, Hecataeus of Miletus. internet, (9 november 2008)
http://www.nndb.com/people/992/000095707 (pagina niet langer beschikbaar)

MLAHANAS, Hecataeus. internet, (9 november 2008)
http://www.mlahanas.de/Greeks/Bios/Hecataeus.html

WIKIPEDIA, Hecataeus of Milete. internet, (9 november 2008)
http://nl.wikipedia.org/wiki/Hecataeus_van_Milete

WIKIPEDIA, Hecataeus of Miletus. internet, (9 november 2008)
http://en.wikipedia.org/wiki/Hecataeus_of_Miletus