Voor het aanmaken van vuur heb je naast brandstof (hout) en zuurstof (lucht) ook tondel, ook wel tonder genoemd, nodig. Heel wat materialen kan je als tondel gebruiken, of ervan maken.

Tondelzwam doorsnede

Tondelzwam doorsnede

Hierna geven we de meest gekende methodes.

  1. Tondelzwam
  2. Linnen
  3. Dons

1. Tondelzwam

Benodigdheden:

  • Tondelzwam (tonderzwam)
  • Brandhout
  • IJzeren ketel of oude kookpot
  • Asse van oud houtvuur of barbecue
  • Mes
  • Snijplank
  • (houten) hamer

De echte tondelzwam of tonderzwam (Polyporus fomentarius) behoort tot de zogenaamde boomzwammen en groeit zowel op levende als dode eiken, beuken en vooral berken. De harde, hoefvormige houtzwam is over het algemeen grijsachtig van kleur en kan van een paar centimeter tot wel 50 centimeter in doorsnee worden. Ze vormen grote hoeden die aan de bovenzijde zwartbruin zijn. Regelmatig vormt zich aan de onderkant een nieuwe laag fijne buisjes met sporen. De hoed bestaat uit een dun, maar zeer harde schild.
Het okerkleurige, kurkachtige vlees wordt afgewisseld met lagen van de buisjes. De kurkachtige laag wordt gebruikt om tondel te maken.

Om van de tondelzwam geschikte tondel te maken moet eerst de buisjeslaag en de harde schild worden verwijderd. Gebruik een jonge zwam, want hoe ouder de zwam hoe harder de buitenlaag, waardoor het verwijderen ervan veel moeite kost. Bewerk de zwam wanneer deze vochtig is, dat wil zeggen vers geoogst of op een later tijdstipt ondergedompeld. De harde schild is makkelijker te verwijderen door het, net als schors, in kleine snijbewegingen af te snijden. Hierna kan de taaie buisjeslaag worden verwijderd door telkens kleine insnijdingen te maken en laag voor laag te verwijderen.

Snij het overgebleven fluweelachtige gedeelte in dunne repen. Daarna zijn er verschillende manieren om de repen te verwerken. De eenvoudigste is ze te laten opdrogen, maar hierdoor zal de tondel moeilijker ontgloeien.

Om de tondel sneller te laten ontgloeien kan je de reepjes enkele uren in een mengsel van half water en half as laten koken. Na het koken worden de reepjes afgegoten en gedroogd.

Een andere manier is de reepjes te weken in urine en laat ze daar in (voor een paar dagen) zachtjes koken. Eventueel urine toevoegen. Door ze op deze manier te koken, worden de reepjes beter ontvlambaar, want ze nemen de salpeter uit de urine op.

Zijn de tondelrepen droog, kneus ze dan tot dunne lapjes door er met bvb een houten hamer op te slaan.

De tondel is klaar voor gebruik.

2. Linnen

Benodigdheden:

  • Linnen (of katoen zoals jeans)
  • Brandhout
  • IJzeren bus
  • Klei of leem
  • Water
  • Schaar

Snij de linnen (of katoen zoals jeans) in repen zo breed als uw ijzeren bus hoog is. Is uw bus bvb 12 cm hoog, snij dan het linnen in repen van 10 cm breedte. Rol de repen op tot worsten.

Steek de opgerolde stukjes stof in de ijzeren bus totdat deze vol zit.

Maak een deksel van klei of leem. Gebruik desnoods wat water om de bus goed af te sluiten. Let op, er mag geen opening zijn, of de stof verbrandt in het vuur.

Maak een klein gat van max. 5 millimeter in het midden van het deksel. Je kan hiervoor een dun takje gebruiken om een gat te prikken door het deksel of een ijzeren buisje dat je als schouw laat zitten in het deksel.

Plaats de bus op de hete kolen van het vuur. Er zal meteen rook uit het gat in het deksel komen.

Van zodra de rook ophoudt of sterk verminderd is het proces voltooid. Naar gelang de hitte van het vuur kan dit gaan over 10 minuten tot een half uur.

Haal de ijzeren bus van het vuur en laat het afkoelen.

Breek het deksel open en het zwartroete linnen is bruikbaar als tondel.

3. Dons

In de natuur kan je vrijwel overal materiaal vinden dat bruikbaar is als tondel, bijvoorbeeld dons van distel, lisdodde, paardenbloem of wilgenroosje. Het dons moet zeer goed droog zijn.